Een psychotherapeut behandelt mensen met complexe psychische problemen, vaak problemen die diep in de persoonlijkheid zijn geworteld. Denk aan langdurige angststoornissen, persoonlijkheidsstoornissen, ernstige depressies of klachten die voortkomen uit ingrijpende ervaringen uit het verleden. De behandeling gaat verder dan een paar gesprekken: een psychotherapeut werkt systematisch en intensief met je aan de onderliggende oorzaken van je klachten.
Wat doet een psychotherapeut precies?
De kern van het werk van een psychotherapeut is psychotherapie: een gestructureerde behandeling via gesprekken, waarbij je samen met de therapeut werkt aan je gedachten, gevoelens en gedrag. De psychotherapeut stelt eerst een diagnose en stelt dan een behandelplan op dat past bij jouw klachten en persoonlijkheid. Tijdens de behandeling gebruik je verschillende methoden, afhankelijk van wat nodig is.
Een psychotherapeut richt zich op de vraag waarom klachten zijn ontstaan en wat ze in stand houdt. Dat is een belangrijk verschil met kortere behandelingen: er wordt niet alleen gekeken naar het “wat” (welk symptoom heb je), maar ook naar het “hoe” en “waarom”. Patronen in je denken en voelen die al lang bestaan, krijgen daarbij veel aandacht.
Welke methoden gebruikt een psychotherapeut?
Een psychotherapeut is opgeleid in meerdere behandelmethoden en kiest de aanpak die het beste bij je past. Veelgebruikte methoden zijn:
- Cognitieve gedragstherapie (CGT): gericht op het veranderen van negatieve gedachtepatronen en bijbehorend gedrag.
- Psychodynamische therapie: onderzoekt hoe ervaringen uit je verleden je huidige klachten beïnvloeden.
- Schematherapie: richt zich op diepe overtuigingen over jezelf en de wereld die al vroeg in je leven zijn ontstaan.
- EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing): een techniek die vaak wordt ingezet bij traumaverwerking.
- Acceptance and Commitment Therapy (ACT): helpt je om anders om te gaan met moeilijke gedachten en gevoelens, zonder er voortdurend tegen te vechten.
Welke methode ingezet wordt, hangt af van je diagnose, je hulpvraag en wat eerder al is geprobeerd. Een psychotherapeut past de aanpak ook aan als de behandeling niet het gewenste effect heeft.
Voor wie is een psychotherapeut bedoeld?
Een psychotherapeut werkt vooral met mensen bij wie de klachten complex zijn of al langer spelen. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Psychotherapie (NVP) gaat het specifiek om problemen die vaak in de persoonlijkheid zijn geworteld. Dit onderscheidt de psychotherapeut van een psycholoog of counselor die met kortdurende of minder complexe klachten werkt.
Voorbeelden van situaties waarbij een psychotherapeut passend is:
- Een depressie die al jarenlang terugkeert en niet reageert op kortdurende behandeling.
- Een borderline persoonlijkheidsstoornis of een andere persoonlijkheidsstoornis.
- Ernstige angststoornissen, zoals een gegeneraliseerde angststoornis of paniekstoornis.
- Complexe trauma’s, zoals langdurig misbruik of verwaarlozing in de kindertijd.
- Eetstoornissen die samenhangen met diepere psychische problematiek.
Wat is het verschil met een psycholoog?
Dit is een vraag die veel mensen hebben. Een psychotherapeut en een GZ-psycholoog (gezondheidszorgpsycholoog) behandelen allebei psychische klachten, maar er zijn verschillen. Een psychotherapeut heeft een aparte beroepsopleiding afgerond die specifiek gericht is op het uitvoeren van psychotherapie bij complexe problematiek. Een GZ-psycholoog werkt vaker met minder complexe of kortdurende klachten, al kunnen beide beroepsgroepen in de praktijk overlappen.
De titel “psychotherapeut” is in Nederland een wettelijk beschermde titel. Dat betekent dat iemand die zich zo noemt, geregistreerd moet zijn in het BIG-register (Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg). Je kunt dit controleren via het openbare BIG-register online.
Hoe ziet een behandeling er in de praktijk uit?
Een behandeling bij een psychotherapeut begint bijna altijd met een intakegesprek. Daarin bespreek je je klachten, je geschiedenis en wat je wil bereiken. Daarna volgt de eigenlijke behandeling, die bestaat uit regelmatige sessies van doorgaans 45 tot 60 minuten. Hoe lang de behandeling duurt, verschilt sterk per persoon en per problematiek. Kortdurende behandelingen duren soms 10 tot 20 sessies; bij complexere problematiek kan een behandeling een jaar of langer duren.
Tussendoor evalueert de psychotherapeut samen met jou of de aanpak werkt. Als dat nodig is, wordt het behandelplan bijgesteld. De psychotherapeut werkt ook samen met andere zorgverleners, zoals een psychiater als medicatie relevant is, of een huisarts die betrokken blijft.
Veelgestelde vragen
Heb je een verwijzing nodig voor een psychotherapeut?
In de meeste gevallen wel. Voor een vergoeding vanuit de basisverzekering heb je een verwijzing nodig van je huisarts. Zonder verwijzing kun je ook terecht bij een psychotherapeut, maar dan betaal je de kosten zelf.
Wordt een psychotherapeut vergoed door de zorgverzekering?
Ja, psychotherapie valt onder de basisverzekering, maar alleen als er sprake is van een erkende diagnose. Het eigen risico is van toepassing. Controleer bij je zorgverzekeraar of de specifieke therapeut een contract heeft, want dat bepaalt of je volledig vergoed wordt.
Kan een psychotherapeut medicijnen voorschrijven?
Nee. Een psychotherapeut is geen arts en mag geen medicijnen voorschrijven. Als medicatie nodig is, verwijst de psychotherapeut door naar een psychiater of huisarts.
Twijfel je of een psychotherapeut de juiste hulp voor jou is? Bespreek je klachten eerst met je huisarts. Die kan beoordelen welk type zorgverlener het beste bij jouw situatie past en je zo nodig doorverwijzen naar de juiste plek.
