Een gynaecoloog is een arts die gespecialiseerd is in het vrouwelijke voortplantingsstelsel en de geslachtsorganen. Dat betekent: alles rondom de baarmoeder, eierstokken, eileiders, vagina en de vrouwelijke hormoonhuishouding valt onder zijn of haar werkterrein. Je gaat naar een gynaecoloog voor onderzoek, diagnose en behandeling van klachten die te maken hebben met die organen, maar ook voor begeleiding bij zwangerschap en bevalling.
De taken van een gynaecoloog op een rij
Een gynaecoloog doet veel meer dan alleen uitstrijkjes afnemen. Het vakgebied valt uiteen in twee grote gebieden: gynaecologie (vrouwenziekten) en verloskunde (zwangerschap en bevalling). In de praktijk beheersen de meeste gynaecologen beide gebieden, al zijn er ook subspecialisten die zich verder toespitsen op bijvoorbeeld vruchtbaarheidsproblemen of kankerbehandeling.
Concrete taken van een gynaecoloog zijn:
- Onderzoeken en behandelen van aandoeningen aan de baarmoeder, eierstokken en vagina
- Uitvoeren van uitstrijkjes en beoordelen van de uitslag
- Begeleiden van zwangerschappen (prenatale zorg) en het leiden van bevallingen
- Diagnosticeren en behandelen van endometriose, vleesbomen en cysten
- Uitvoeren van ingrepen zoals een curettage, plaatsen van een spiraal of een laparoscopie
- Behandelen van vruchtbaarheidsproblemen, soms in samenwerking met een fertiliteitsarts
- Begeleiding bij overgangsklachten en hormonale problemen
- Opsporen en behandelen van gynaecologische vormen van kanker, zoals baarmoederhalskanker of eierstokkanker
Wanneer ga je naar een gynaecoloog?
Je gaat niet zomaar zelf naar een gynaecoloog. In Nederland heb je hiervoor een doorverwijzing van de huisarts nodig, tenzij je kiest voor een privékliniek. De huisarts verwijst je door als jouw klachten niet thuishoren bij de gewone eerstelijns zorg. Veelvoorkomende redenen voor een doorverwijzing zijn:
- Onregelmatige of pijnlijke menstruatie die niet verbetert
- Aanhoudende pijn in de onderbuik
- Onverklaarbaar vaginaal bloedverlies buiten de menstruatie om
- Moeite met zwanger worden (na ongeveer een jaar zonder succes proberen)
- Een afwijkende uitslag van een uitstrijkje via het bevolkingsonderzoek
- Klachten tijdens de zwangerschap die meer controle vragen dan de verloskundige kan bieden
- Vermoedens van een cyste, vleesboom of andere afwijking bij echografie
Soms kom je terecht bij een gynaecoloog via het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Vrouwen tussen de 30 en 60 jaar worden om de vijf jaar uitgenodigd voor een uitstrijkje. Bij een afwijkende uitslag volgt een doorverwijzing naar de gynaecoloog voor nader onderzoek.
Welke onderzoeken voert een gynaecoloog uit?
Bij het eerste bezoek begint de gynaecoloog vrijwel altijd met een gesprek over je klachten en je medische geschiedenis. Daarna volgt vaak een lichamelijk onderzoek. Dat kan een inwendig onderzoek zijn, waarbij de arts de baarmoeder en eierstokken betast, of een uitwendig onderzoek van de buik. Welk onderzoek precies wordt uitgevoerd, hangt af van de klacht.
Veelgebruikte onderzoeken zijn:
- Echografie: met een echo (via de buik of vaginaal) bekijkt de gynaecoloog de baarmoeder en eierstokken. Dit is pijnloos en geeft snel veel informatie.
- Uitstrijkje (cervixuitstrijkje): een kleine hoeveelheid cellen wordt van de baarmoederhals afgenomen en onderzocht op afwijkingen.
- Colposcopie: vergroot onderzoek van de baarmoederhals met een speciale camera, vaak na een afwijkende uitstrijkjuitslag.
- Laparoscopie: een kijkoperatie waarbij via kleine sneetjes in de buik wordt gekeken. Wordt gebruikt bij vermoeden van endometriose of andere afwijkingen die niet via echo zichtbaar zijn.
- Biopsie: het afnemen van een klein stukje weefsel voor laboratoriumonderzoek.
- Hysteroscopie: een dunne camera die via de vagina in de baarmoeder wordt gebracht om de binnenwand te bekijken.
Gynaecologie en verloskunde: twee kanten van hetzelfde vak
In Nederland is de gynaecoloog ook de specialist die ingrijpt als een zwangerschap of bevalling medisch complex wordt. De verloskundige begeleidt een normale, gezonde zwangerschap. Zodra er complicaties optreden, zoals een vroeggeboorte, een liggingsafwijking, pre-eclampsie of een keizersnede, neemt de gynaecoloog het over. Dit maakt het vak breed: dezelfde arts die een uitstrijkje beoordeelt, kan ook een spoedkeizersnede uitvoeren.
Sommige gynaecologen specialiseren zich verder. Een gynaecoloog-oncoloog richt zich op kanker van de vrouwelijke geslachtsorganen. Een fertiliteitsspecialist houdt zich bezig met onderzoek en behandeling van onvruchtbaarheid, inclusief IVF. Een maternaal-fetaal specialist begeleidt risicovolle zwangerschappen.
Hoe word je gynaecoloog?
Een gynaecoloog heeft eerst de opleiding geneeskunde afgerond (zes jaar) en vervolgens een specialisatieopleiding gynaecologie en verloskunde gevolgd. Die specialisatie duurt in Nederland vijf jaar. Daarna kunnen artsen nog een fellowship volgen voor verdere subspecialisatie. Je bent dus minimaal elf jaar na de middelbare school bezig voordat je zelfstandig als gynaecoloog aan de slag gaat.
Veelgestelde vragen
Kan ik zelf een afspraak maken bij een gynaecoloog?
In de reguliere zorg heb je een verwijsbrief van de huisarts nodig. Bij een privékliniek kun je in sommige gevallen zelf een afspraak maken, maar je betaalt dan vaak de kosten zelf.
Is een gynaecoloog altijd een vrouw?
Nee. Er zijn zowel mannelijke als vrouwelijke gynaecologen. Als je een voorkeur hebt, kun je dat aangeven bij het maken van de afspraak. Klinieken doen hun best hier rekening mee te houden, maar kunnen het niet altijd garanderen.
Wat is het verschil tussen een gynaecoloog en een verloskundige?
Een verloskundige begeleidt gezonde, laagrisico zwangerschappen en bevallingen. Een gynaecoloog is een medisch specialist die ook ingrepen kan uitvoeren en risicovolle situaties behandelt.
Doet een gynaecoloog ook aan anticonceptie?
Ja, een gynaecoloog kan een spiraal plaatsen of adviseren over anticonceptie. Voor een gewoon anticonceptiepil-recept ga je echter naar de huisarts; de gynaecoloog wordt pas ingeschakeld als er bijzondere klachten of situaties zijn.
Een gynaecoloog speelt een grote rol in de gezondheid van vrouwen, van de eerste menstruatie tot de overgang en alles daartussenin. Bij twijfel over klachten is de huisarts altijd het eerste aanspreekpunt; die bepaalt of een doorverwijzing naar de gynaecoloog nodig is.
