Een psychiater is een arts die gespecialiseerd is in het diagnosticeren en behandelen van psychische stoornissen. Denk aan depressies, angststoornissen, psychoses, ADHD, persoonlijkheidsstoornissen en bipolaire stoornissen. Omdat een psychiater ook medisch arts is, mag hij of zij medicijnen voorschrijven. Dat onderscheidt hem van een psycholoog, die dat niet mag.
De meeste mensen vragen zich af wanneer ze naar een psychiater moeten en wat er dan precies gaat gebeuren. Hieronder lees je precies wat een psychiater doet, wat de werkwijze is en wat het verschil is met andere behandelaars.
De kerntaken van een psychiater
De psychiater voert eerst een uitgebreid gesprek om te begrijpen wat er speelt. Dat heet een intake of diagnostisch gesprek. Hij stelt vragen over klachten, je leven, je voorgeschiedenis en soms ook over je familie. Op basis daarvan stelt hij een diagnose. Die diagnose is de basis voor het behandelplan.
Na de diagnose bepaalt de psychiater welke behandeling het beste past. Dat kan een combinatie zijn van medicatie en gesprekstherapie, of alleen een van beide. De psychiater schrijft de medicijnen voor en bewaakt hoe je erop reageert. Hij past de dosering aan als dat nodig is en controleert regelmatig of de behandeling nog klopt.
Naast individuele gesprekken werkt een psychiater vaak samen met andere zorgverleners, zoals een psycholoog, verpleegkundig specialist of maatschappelijk werker. In een multidisciplinair team bespreekt het team jouw situatie en stemmen ze de zorg op elkaar af.
Welke stoornissen behandelt een psychiater?
Een psychiater behandelt vrijwel alle ernstige psychische stoornissen. Een overzicht van de meest voorkomende aandoeningen:
- Depressie en ernstige somberheid
- Angststoornissen, waaronder paniekstoornis en sociale angst
- Psychoses en schizofrenie
- Bipolaire stoornis
- ADHD en autismespectrumstoornis bij volwassenen
- Persoonlijkheidsstoornissen, zoals een borderline persoonlijkheidsstoornis
- Obsessief-compulsieve stoornis (OCS)
- Posttraumatische stressstoornis (PTSS)
- Eetstoornissen
- Verslavingsproblematiek in combinatie met andere psychische klachten
Niet elke klacht vraagt meteen om een psychiater. Bij lichtere psychische klachten is een huisarts of psycholoog vaak de eerste stap. Een psychiater komt in beeld als de klachten ernstiger zijn, als medicatie nodig is, of als een eerdere behandeling onvoldoende heeft geholpen.
Wat doet een psychiater anders dan een psycholoog?
Dit is een veelgestelde vraag, en het onderscheid is belangrijk. Een psycholoog is opgeleid in de psychologie en richt zich op gesprekstherapie. Een psychiater heeft eerst geneeskunde gestudeerd en daarna een specialisatie in de psychiatrie gedaan. Die medische achtergrond maakt het mogelijk om lichamelijke oorzaken van psychische klachten op te sporen, bloedonderzoek aan te vragen en medicijnen voor te schrijven.
In de praktijk werken de twee vaak samen. De psychiater stelt de diagnose en schrijft medicijnen voor, de psycholoog voert de therapie uit. Bij complexe situaties doet de psychiater beide.
Hoe verloopt een behandeling bij een psychiater?
Een behandeling begint bijna altijd met een of meerdere intakegesprekken. Daarna volgt een terugkoppeling: de psychiater legt uit wat de diagnose is en bespreekt welke opties er zijn. Je hebt altijd inspraak in het behandelplan.
Daarna zijn er vervolgafspraken. Hoe vaak die plaatsvinden, hangt af van de klachten en de behandeling. Bij medicijnen zijn er in het begin vaak kortere, frequentere afspraken om te zien hoe je reageert. Later kunnen de afspraken verder uit elkaar liggen. Een behandeling bij een psychiater duurt soms een paar maanden, maar bij chronische aandoeningen ook jaren.
Een psychiater werkt in verschillende settings: een reguliere ggz-instelling, een ziekenhuis, een privépraktijk of een acute opnameafdeling. Bij een ernstige crisis, zoals een psychose of een acuut gevaar, kan opname nodig zijn. De psychiater beslist dan samen met het team wat de beste stap is.
Hoe kom je bij een psychiater terecht?
In Nederland heb je voor de meeste psychiaters een verwijzing van de huisarts nodig. De huisarts bekijkt eerst of de klachten passen bij specialistische hulp. Als dat zo is, verwijst hij je door naar de basis-ggz of de gespecialiseerde ggz, afhankelijk van hoe zwaar de klachten zijn. Bij de gespecialiseerde ggz kom je doorgaans terecht bij een psychiater.
Wachttijden in de ggz kunnen lang zijn, soms meerdere maanden. Als je klachten acuut zijn, bespreek dat dan met je huisarts. In spoedsituaties kun je ook terecht bij een crisisdienst, die dag en nacht bereikbaar is.
Wil je weten of een psychiater de juiste hulp voor jou is? Begin altijd bij je huisarts. Die kan beoordelen hoe ernstig de klachten zijn en je naar de juiste plek doorverwijzen. Een psychiater is geen laatste redmiddel, maar een specialist die ingezet wordt wanneer de situatie dat vraagt.
