Een medisch psycholoog stelt psychologische diagnoses, voert (neuro)psychologisch onderzoek uit en behandelt psychische klachten bij mensen van alle leeftijden. Hij of zij werkt meestal in een ziekenhuis of andere medische setting, in nauwe samenwerking met artsen en andere zorgverleners. Dat onderscheidt de medisch psycholoog van een psycholoog in de eerstelijns ggz: de focus ligt op de wisselwerking tussen lichamelijke en psychische gezondheid.
Wat doet een medisch psycholoog precies?
De kern van het werk bestaat uit drie taken: diagnostiek, onderzoek en behandeling. Bij diagnostiek brengt de medisch psycholoog in kaart wat er psychisch aan de hand is. Dat kan gaan om angststoornissen, depressie, aanpassingsproblemen na een ernstige ziekte, of gedragsproblemen bij kinderen. De diagnose vormt de basis voor de vervolgstappen.
Neuropsychologisch onderzoek is een belangrijk onderdeel. Daarbij worden cognitieve functies getest: geheugen, aandacht, concentratie, taal en probleemoplossend vermogen. Dit soort onderzoek is nuttig bij mensen die klachten hebben na een hersenbloeding, een ongeluk of een hersenaandoening zoals dementie. Ook bij kinderen met vermoedelijke leerproblemen of ADHD kan dit onderzoek worden ingezet.
Na de diagnose volgt de behandeling. Afhankelijk van de klachten kan dat cognitieve gedragstherapie zijn, maar ook gesprekken gericht op verwerking of begeleiding bij het omgaan met een chronische ziekte. De medisch psycholoog past de aanpak aan op de situatie van de patiënt.
Voor wie is de medisch psycholoog bedoeld?
De medisch psycholoog helpt kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen. Leeftijd speelt geen beperkende rol. Wel zijn er specialisaties: de ene medisch psycholoog richt zich op kinderen en adolescenten, de andere op ouderen of op mensen met een specifieke aandoening zoals kanker of hartproblemen.
Typische situaties waarbij iemand bij een medisch psycholoog terechtkomt:
- Psychische klachten die samenhangen met een lichamelijke ziekte, zoals angst of depressie na een hartinfarct
- Verwerkingsproblemen na een ingrijpende medische diagnose
- Cognitieve klachten na een hersenbloeding of hersenletsel
- Vermoedens van ADHD, autisme of leerproblemen bij kinderen
- Psychosomatische klachten waarbij geen lichamelijke oorzaak wordt gevonden
- Gedragsproblemen of emotionele problemen bij jongeren
Wat is het verschil met een gewone psycholoog?
Een medisch psycholoog werkt in een medische omgeving en heeft specifieke expertise op het raakvlak van lichaam en geest. Hij of zij werkt nauw samen met artsen, neurologen, oncologen en andere specialisten. Een psycholoog in de eerstelijns ggz werkt doorgaans zelfstandig of in een ggz-praktijk en ziet mensen met psychische klachten zonder directe medische context.
De titel “medisch psycholoog” is geen wettelijk beschermde beroepstitel in Nederland, maar in de praktijk wordt ermee bedoeld: een gezondheidszorgpsycholoog (gz-psycholoog) of klinisch psycholoog die werkzaam is in een ziekenhuis of zorginstelling. De beroepstitels gz-psycholoog en klinisch psycholoog zijn wél wettelijk beschermd via de BIG-wet.
Hoe kom je bij een medisch psycholoog terecht?
In de meeste gevallen verwijst een huisarts of medisch specialist je door. Dat is het gebruikelijke pad als je in een ziekenhuis behandeld wordt en psychische klachten ontwikkelt als gevolg van je ziekte of herstel. Soms vindt de verwijzing ook intern plaats, bijvoorbeeld doordat een internist of neuroloog constateert dat psychologisch onderzoek noodzakelijk is.
Je gaat dus niet zelf zomaar naar een medisch psycholoog: er is vrijwel altijd een verwijzing nodig. De behandeling valt in de meeste gevallen onder de basisverzekering, al gelden er eigen risico en soms aanvullende voorwaarden. Controleer dit altijd bij je zorgverzekeraar.
Een medisch psycholoog combineert medische kennis met psychologische expertise. Dat maakt het beroep bij uitstek geschikt voor mensen bij wie lichaam en geest nauw met elkaar samenhangen. Heb je twijfels of een medisch psycholoog voor jou de juiste stap is, bespreek dat dan eerst met je huisarts of behandelend specialist.
