Een wethouder bestuurt samen met de burgemeester en andere wethouders een gemeente. Elke wethouder is verantwoordelijk voor een eigen taakgebied, zoals onderwijs, financiën, wonen of duurzaamheid, en komt op voor de belangen van dat gebied. Zo vormt een wethouder de schakel tussen de gemeentepolitiek en de dagelijkse uitvoering van beleid.
Wat doet een wethouder in de praktijk?
De wethouder maakt deel uit van het college van burgemeester en wethouders (B&W). Dit college neemt samen besluiten over het beleid van de gemeente. Elk lid van het college heeft daarin zijn eigen portefeuille: een set van onderwerpen waarvoor hij of zij de eerste verantwoordelijkheid draagt. Dat kan variëren van het aanleggen van fietsroutes tot het regelen van de bijstandsuitkeringen in de gemeente.
Concreet houdt het werk van een wethouder in dat hij of zij plannen uitwerkt, budgetten bewaakt, samenwerkt met ambtenaren en contact onderhoudt met inwoners en organisaties. Ook vertegenwoordigt een wethouder de gemeente bij overleg met andere gemeenten, provincies of het Rijk over thema’s die bij zijn portefeuille horen.
Verantwoording aan de gemeenteraad
Een wethouder legt verantwoording af aan de gemeenteraad. De raad controleert of het college zijn werk goed doet en of het beleid klopt met de afspraken in het coalitieakkoord. Wethouders verschijnen regelmatig bij raadsvergaderingen om plannen toe te lichten, vragen te beantwoorden en besluiten voor te leggen. Als de raad het vertrouwen in een wethouder opzegt, moet die aftreden. Dit geeft de democratische controle op het dagelijks bestuur van de gemeente.
Typische portefeuilles van een wethouder
Afhankelijk van de grootte van de gemeente heeft een college twee tot acht of meer wethouders. Elke wethouder beheert een of meerdere portefeuilles. Veelvoorkomende voorbeelden zijn:
- Financiën en bedrijfsvoering
- Onderwijs en jeugd
- Wonen en ruimtelijke ordening
- Duurzaamheid en milieu
- Zorg en sociale zaken
- Economie en arbeidsmarkt
- Verkeer en openbare ruimte
In kleine gemeenten draagt één wethouder soms drie of vier van dit soort onderwerpen tegelijk. In grote steden als Amsterdam of Rotterdam zijn er meer wethouders, die elk een smaller maar dieper taakgebied hebben.
Hoe wordt iemand wethouder?
Een wethouder wordt niet rechtstreeks door inwoners gekozen. Na de gemeenteraadsverkiezingen onderhandelen de grootste partijen over een coalitie. In dat coalitieakkoord worden de wethouders aangewezen, meestal mensen die actief zijn binnen de betrokken politieke partijen. De gemeenteraad benoemt de wethouders vervolgens formeel. Je hoeft geen raadslid te zijn om wethouder te worden: ook mensen van buiten de raad kunnen worden aangesteld, als ze maar voldoende vertrouwen krijgen van de coalitiepartijen.
Wethouder versus burgemeester: wat is het verschil?
De burgemeester is voorzitter van zowel het college als de gemeenteraad en wordt door de Kroon (de nationale regering) benoemd, niet gekozen. Een wethouder wordt door de raad benoemd en valt onder politieke verantwoording van die raad. De burgemeester heeft een eigen portefeuille, vaak openbare orde en veiligheid, maar de wethouders dragen de meeste beleidsterreinen. Samen vormen ze het dagelijks bestuur van de gemeente.
Een wethouder is daarmee een van de meest invloedrijke lokale bestuurders die burgers in hun dagelijks leven merken. Of het nu gaat om een nieuw bestemmingsplan in de buurt, de kwaliteit van de jeugdzorg of de aanleg van een park: achter die besluiten zit bijna altijd een wethouder die dat dossier trekt en verdedigt bij de gemeenteraad.
