Een SCEN-arts is een onafhankelijk consulent die een behandelend arts begeleidt en beoordeelt bij een verzoek om euthanasie of hulp bij zelfdoding. De SCEN-arts voert geen euthanasie uit, maar geeft een second opinion: is aan alle zorgvuldigheidseisen voldaan? Dat is de kern van wat een SCEN-arts doet.
De twee hoofdtaken van een SCEN-arts
Volgens de KNMG heeft een SCEN-arts twee taken: het uitvoeren van consultaties en het verlenen van steun en advies. Die twee taken vullen elkaar aan, maar zijn niet hetzelfde.
Bij een consultatie bezoekt de SCEN-arts de patiënt zelf. De arts spreekt met de patiënt, bestudeert het medisch dossier en stelt vast of er sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden. Daarna geeft de SCEN-arts een schriftelijk oordeel aan de behandelend arts. Dat oordeel is geen toestemming, maar een inhoudelijk advies: voldoet dit verzoek aan de wettelijke eisen of niet?
Bij steun en advies gaat het om ondersteuning aan de behandelend arts in een eerder stadium. Soms heeft een arts vragen over het proces, de regelgeving of de medische situatie van een patiënt, nog voordat hij formeel om een consultatie vraagt. De SCEN-arts kan dan telefonisch of in een gesprek meedenken. Dit is laagdrempeliger dan een volledige consultatie.
Wat een SCEN-arts beoordeelt tijdens een consultatie
Tijdens de consultatie toetst de SCEN-arts of aan de zes wettelijke zorgvuldigheidseisen uit de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (Wtl) is voldaan. Die eisen zijn:
- De patiënt heeft een vrijwillig en weloverwogen verzoek gedaan.
- Er is sprake van uitzichtloos en ondraaglijk lijden.
- De patiënt is goed geïnformeerd over zijn situatie en vooruitzichten.
- Er is geen redelijke andere oplossing.
- Er heeft consultatie plaatsgevonden bij een tweede, onafhankelijke arts (de SCEN-arts zelf).
- De levensbeëindiging wordt medisch zorgvuldig uitgevoerd.
De SCEN-arts let er ook op dat het verzoek consistent is over de tijd. Heeft de patiënt dit verzoek vaker en op eigen initiatief geuit? Of lijkt het verzoek ingegeven door een tijdelijke crisis? Dat soort nuances weegt mee in het oordeel.
Wie is SCEN-arts en hoe wordt iemand dat?
SCEN staat voor Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland. Het netwerk bestaat uit artsen die een specifieke opleiding hebben gevolgd en getoetst zijn op hun kennis van de euthanasiewetgeving en gespreksvaardigheden. Meestal zijn het huisartsen, maar ook specialisten kunnen SCEN-arts zijn. Ze werken onafhankelijk van de behandelend arts en mogen geen behandelrelatie hebben met de patiënt die ze beoordelen.
De opleiding en het netwerk worden gecoördineerd via de KNMG. SCEN-artsen worden regionaal ingedeeld, zodat een behandelend arts in zijn eigen regio een beschikbare consulent kan bereiken. Ze zijn bereikbaar via regionale steunpunten.
Wanneer komt een SCEN-arts in beeld?
De behandelend arts schakelt de SCEN-arts in zodra een euthanasievraag concreet en serieus is. Dat moment ligt voor de uitvoering van de euthanasie. De SCEN-arts moet de patiënt spreken terwijl deze nog wilsbekwaam is en het verzoek zelf kan toelichten. Wachten tot het allerlaatste moment is dus geen optie.
Als patiënt of naaste heb je zelf geen directe toegang tot een SCEN-arts. De arts regelt het contact. Wil jij als patiënt weten of er al een SCEN-arts is ingeschakeld, dan kun je dat gewoon aan je behandelend arts vragen.
Wat de SCEN-arts niet doet
De SCEN-arts voert de euthanasie niet uit. Hij of zij geeft geen definitief fiat of veto, maar een zwaarwegend advies. De eindverantwoordelijkheid blijft bij de behandelend arts. Wordt het oordeel van de SCEN-arts negatief, dan kan de arts beslissen toch verder te gaan, maar dat is zeldzaam en heeft juridische gevolgen. In de praktijk volgen artsen het advies van de SCEN-arts vrijwel altijd.
Na de euthanasie meldt de behandelend arts het overlijden bij de Regionale Toetsingscommissie Euthanasie (RTE). Het verslag van de SCEN-arts is daarbij een verplicht onderdeel van het dossier. De RTE toetst achteraf of alles zorgvuldig is verlopen.
Kort gezegd is de SCEN-arts de onafhankelijke bewaker van zorgvuldigheid in het euthanasieproces. Niet als beslisser, maar als deskundige tweede stem die zowel de patiënt als de behandelend arts beschermt.
